Türk Medeni Kanunu, belirli şartların bulunması hâlinde vasiyetnamenin tamamının veya belirli hükümlerinin iptal edilmesine imkân tanımaktadır. Özellikle miras bırakanın vasiyetnameyi düzenlediği tarihteki ayırt etme gücü, iradesinin özgür olup olmadığı, vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uygunluğu ve içeriğinin hukuka uygun olup olmadığı iptal davalarında önem taşır.
Vasiyetname Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?
Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesinde ölüme bağlı tasarrufların iptal sebepleri düzenlenmiştir. Buna göre vasiyetnamenin iptali temel olarak şu hâllerde talep edilebilir:
- Vasiyetnamenin, miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir zamanda yapılması,
- Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda düzenlenmesi,
- Vasiyetnamenin içeriğinin veya bağlandığı koşulların hukuka ya da ahlaka aykırı olması,
- Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmadan düzenlenmesi.
Her iptal sebebinin somut olay bakımından ayrıca ortaya konulması ve ispatlanması gerekir.
Miras Bırakanın Akıl Sağlığı Vasiyetnamenin İptaline Neden Olur mu?
Vasiyetname davalarında en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, miras bırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücüne sahip olup olmadığıdır.
Bir kişinin yaşlı olması veya belirli bir hastalığının bulunması tek başına vasiyetnamenin geçersiz olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, vasiyetnamenin düzenlendiği anda kişinin yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilecek durumda olup olmadığıdır. Bu nedenle bu tür davalarda hastane kayıtları, reçeteler, kullanılan ilaçlar, doktor raporları ve diğer tıbbi belgeler önemli deliller hâline gelebilir. Gerektiğinde miras bırakanın vasiyetname tarihindeki ehliyeti konusunda uzman incelemesine başvurulabilir.
Baskı veya Aldatma ile Vasiyetname Düzenlenmişse Ne Olur?
Miras bırakanın gerçek iradesini yansıtmayan bir vasiyetnamenin iptali de gündeme gelebilir. Örneğin miras bırakanın korkutulması, yanıltılması veya iradesinin baskı altında oluşturulması sonucunda belirli bir kişi lehine vasiyetname düzenlemesi hâlinde irade sakatlığı nedeniyle iptal talep edilebilir. Ancak aile içerisinde yaşanan anlaşmazlıklar veya miras bırakanın bir mirasçıya diğerinden daha fazla mal bırakmış olması tek başına baskının varlığını göstermez. İddianın somut olayın koşulları ve delillerle değerlendirilmesi gerekir.
El Yazılı Vasiyetname Geçerli midir?
Evet. Türk hukukunda vasiyetnamenin mutlaka noter huzurunda düzenlenmesi gerekmez. Kanunda resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere farklı vasiyetname türleri kabul edilmiştir.
Ancak özellikle el yazılı vasiyetnamede şekil şartları son derece önemlidir. El yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması, düzenleme tarihini içermesi ve imzalanması gerekir. Kanunun aradığı şekil şartlarının bulunmaması vasiyetnamenin iptal edilmesine neden olabilir.
Noterde Yapılan Vasiyetname İptal Edilebilir mi?
Evet. Vasiyetnamenin noter huzurunda resmî şekilde düzenlenmiş olması, hiçbir şekilde iptal edilemeyeceği anlamına gelmez.
Resmî vasiyetnamelerde de miras bırakanın vasiyetname tarihinde tasarruf ehliyetine sahip olmadığı veya iradesinin sakatlandığı ileri sürülebilir. Ayrıca resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine ilişkin kanuni şartların yerine getirilip getirilmediği de incelenebilir. Dolayısıyla “noterde yapılmış vasiyetname kesinlikle iptal edilemez” düşüncesi doğru değildir.
Vasiyetnamenin İptali Davasını Kimler Açabilir?
İptal davası, vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. Örneğin vasiyetname nedeniyle miras hakkı ortadan kalkan veya azalan bir mirasçı, şartları bulunuyorsa vasiyetnamenin iptalini talep edebilir.
Dava, ölüme bağlı tasarrufla kendisine, eşine veya yakınlarına kazandırma yapılan kişilere karşı yöneltilir.
Vasiyetnamenin İptali ile Tenkis Davası Aynı Şey midir?
Hayır. Uygulamada en çok karıştırılan konulardan biri budur. Vasiyetnamenin iptali davasında, vasiyetnamenin hukuken geçersiz hâle getirilmesini gerektiren bir sebebin bulunduğu ileri sürülür.
Tenkis davasında ise vasiyetname geçerli olabilir; ancak miras bırakanın yaptığı tasarruf saklı paylı mirasçıların kanunen korunan miras paylarını ihlal etmiş olabilir. Bu durumda vasiyetnamenin tamamen ortadan kaldırılması yerine, saklı payı aşan tasarrufların tenkisi, yani kanuni sınıra indirilmesi talep edilir. Bu ayrım, hangi davanın açılması gerektiğinin belirlenmesi açısından son derece önemlidir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Süre Var mıdır?
Evet. Vasiyetnamenin iptali davası süreye tabidir. Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesine göre iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bunun yanında kanunda iyi niyetli ve iyi niyetli olmayan davalılara göre farklı on yıllık ve yirmi yıllık üst süreler de öngörülmüştür. Bu nedenle vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünen bir mirasçının uzun süre beklemeden hukuki durumunu değerlendirmesi önemlidir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Hangi Deliller Kullanılabilir?
İptal sebebine göre kullanılacak deliller değişmektedir. Özellikle vasiyetnamenin aslı, miras bırakanın sağlık kayıtları, hastane ve doktor kayıtları, ilaç kullanım bilgileri, tanık anlatımları, noter ve nüfus kayıtları, imza ve el yazısı incelemeleri ile diğer yazılı belgeler önem taşıyabilir.
Vasiyetname düzenlenirken miras bırakanın yanında bulunan kişiler ve vasiyetnamenin hazırlanmasına ilişkin olayların nasıl geliştiği de uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilir. Bu nedenle vasiyetname davalarında yalnızca belgenin içeriği değil, vasiyetnamenin hangi şartlar altında düzenlendiği de incelenmelidir.
Vasiyetnamenin Açılması, İptal Davası Açmaya Engel midir?
Hayır. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesi tarafından açılıp ilgililere okunması, vasiyetnamenin hukuken geçerli olduğunun kesin olarak tespit edildiği anlamına gelmez. Kanuni şartları bulunan mirasçı, vasiyetnamenin açılmasının ardından ayrıca vasiyetnamenin iptali davası açabilir. Bu nedenle vasiyetnamenin tebliğ edilmesinden sonra belgenin içeriğinin ve düzenlenme koşullarının gecikmeden incelenmesi önemlidir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Hukuki Destek
Vasiyetnamenin iptali davaları; ehliyet, şekil şartları, irade sakatlığı, saklı pay ve tenkis gibi birbirinden farklı miras hukuku kurumlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir. Özellikle vasiyetnamenin iptali ile tenkis davasının birbirinden ayrılması ve hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması önem taşır.
Miras bırakan tarafından düzenlenen vasiyetnamenin geçerliliğinin incelenmesi, vasiyetnamenin iptali veya tenkis davasının değerlendirilmesi ve miras hakkınızın korunmasına ilişkin hukuki süreçler için Elzey Hukuk İletişim & Randevu kanallarımızdan randevu alabilir veya büromuzun Miras Hukuku Danışmanlığı ekibinden destek alabilirsiniz.
